30/1 - Των Τριών Ιεραρχών - «Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀληθινῆς μορφώσεως» - Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σάμου και Ἰκαρίας κ.κ. Εὐσεβίου

Ἡ παροῦσα ἡμέρα, κατά τήν ὁποία ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία γεραίρει τή μνήμη τῶν ἐν Ἁγίοις Πατέρων ἡμῶν καί οἰκουμενικῶν διδασκάλων Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἀποτελεῖ διαχρονικό ὁρόσημο γιά τόν κόσμο τῶν Γραμμάτων καί τῆς Παιδείας ἰδιαίτερα στόν διαρκῶς μεταβαλλόμενο κόσμο στόν ὁποῖο ζοῦμε.

Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες δεν ὑπῆρξαν μόνον ὑπέρμαχοι τῆς πίστεως, ἀλλά καί οἱ κατ’ ἐξοχήν ἐκφραστές τῆς ἁρμονικῆς συνάντησης καί συνύπαρξης τοῦ Ἑλληνισμοῦ μέ τόν Χριστιανισμό, ἀποδεικνύοντας ὅτι ἡ γνώση καί ἡ ἀρετή ὀφείλουν νά συμπορεύονται. Ζῶντας σέ συνθῆκες ὁριακές ἀνεδείχθησαν διά τῆς ὑψηλῆς μορφώσεώς τους, τῆς ἑλληνικῆς τους παιδείας καί τῆς χριστιανικῆς τους πίστεως «μέγιστοι φωστῆρες» ὅπως ψάλλουμε καί στό ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς τους.

Ἡ Παιδεία βέβαια ὡς καλλιέργεια τοῦ ἤθους δέν ἐξαντλεῖται στήν στείρα παροχή γνώσεων ἀλλά στήν καλλιέργεια τοῦ ὅλου ἀνθρώπου. Ὁ ἱερός Χρυσόστομος διερωτᾶται: «Τί γὰρ ἴσον τοῦ ῥυθμίσαι ψυχὴν καὶ διαπλάσαι νέου διάνοιαν; Καὶ γὰρ παντὸς ζωγράφου καὶ παντὸς ἀνδριαντοποιοῦ τὸν ταύτην ἔχοντα τὴν ἐπιστήμην ἀκριβέστερον διακεῖσθαι χρή»[1], δηλαδή «Διότι, τί μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ἰσάξιο μέ τό νά διαπλάσει κάποιος τή διάνοια ἑνός νέου ἀνθρώπου; Πράγματι, ἐκείνος πού κατέχει αὐτή τήν ἐπιστήμη (τῆς διδασκαλίας), ὁφείλει νά ἐπιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη ἐπιμέλεια καί ἀκρίβεια ἀπό ὁποιονδήποτε ζωγράφο ἤ γλύπτη».Μέ τή σκέψη αὐτή, ἡ Ἐκκλησία ὑπενθυμίζει ὅτι ὁ μαθητής δέν εἶναι ἕνα "δοχεῖο" πού πρέπει νά γεμίσει μέ πληροφορίες, ἀλλά ἕνας ἔμψυχος "ἀνδριάντας" πού σμιλεύεται ἀπό τόν διδάσκαλο μέ τή μόρφωση ἀλλά καί τίς ἡθικές ἀξίες. Ἡ παιδεία ὅταν ἐμπνέεται ἀπό τό παράδειγμα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, καθίσταται μιά τελέτουργία, ἡ ὁποία ἀποσκοπεῖ στό νά καταστήσει τόν νέο ἄνθρωπο ρυθμιστή τῆςζωῆς του καί κυρίαρχο τοῦ πνεύματός του, μακριά ἀπό κάθε εἴδους πνευματική ὑποδούλωση. Ὁ μαθητής εἶναι μία ἐλεύθερη προσωπικότητα πού καλεῖται μέ βάση αὐτά τά ὁποία θά διδαχθεῖ νά διαπλάσει τόν ἐσωτερικό του κόσμο ὥστε νά καταστεῖ στό μέλλον ἕνα χρήσιμο μέλος τῆς κοινωνίας. Ἡ μόρφωση πού δέν στηρίζεται στό ἦθος, κινδυνεύει νά καταστεῖ ἐργαλεῖο ἀλαζονείας καί παύει οὐσιαστικά νά ἀποτελεῖ πραγματική μόρφωση ἀλλά καταλήγει μέ μαθηματική ἀκρίβεια στήν πλήρη ἀχρήστευση τῆς προσωπικότητας καί στήν ἀπώλεια.

Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀληθινῆς μορφώσεως στή σύγχρονη ἐποχή ὅπου ὁ καταιγισμός τῆς πληροφορίας καί ἡ τεχνολογική ἐξέλιξη μεταβάλλουν ραγδαία καί ἐκθετικά τήν καθημερινότητα εἶναι περισσότερο ἀπό ἐπιτακτική.Ὁ σύγχρονος μαθητής καλεῖται νά ἔχει τήν ἀρετή τῆς «διακρίσεως». Σύμφωνα μέ τήν προτροπή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου κατά τή μελέτη τῶν Ἐθνικῶν συγγραφέων καί κατ’ ἐπέκταση μέ κάθε τι πού διαβάζουμε ὀφείλουμε νά εἴμαστε ἐκλεκτικοί καί νά ἐπιλέγουμε τά ὡφέλιμα: «Καί καθάπερ τῆς ῥοδωνιᾶς τοῦ ἄνθους δρεπόμενοι τὰς ἀκάνθας ἐκκλίνομεν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων λόγων, ὅσον χρήσιμον καρπωσάμενοι, τὸ βλαβερὸν φυλαξώμεθα.»[2] δηλαδή «ὅπως ἀκριβώς ἀπό τήν τριανταφυλλιά κόβουμε τό ἄνθος καί ἀποφεύγουμε τά ἀγκάθια, ἔτσι καί στά κείμενα αὐτά, ἀφού καρπωθοῦμε ὅ,τι εἶναι χρήσιμο, ἄς προφυλαχθοῦμε ἀπό τό βλαβερό».Κατά τόν ἴδιο τρόπο ἡ νεότητα ὀφείλει νά ἀπομονώνει τό ἀληθινό ἀπό τό ψεύτικο καί τό οὐσιῶδες ἀπό τό ἐπουσιώδες. Ἡ γνώση καθίσταται ὄντως «φῶς», ὅταν χρησιμοποιεῖται γιά τήν οἰκοδόμηση ἑνός κόσμου σύμφωνα μέ τό Πανάγιο Θεῖο θέλημα καί ὄχι γιά τήν ἱκανοποίηση τοῦ ἀτομικισμοῦ.

Ο Μητροπολίτης Σάμου, Ικαρίας & Κορσεών, κ.κ. Ευσέβιος

Ἡ Ἐκκλησία ἐναποθέτει τίς ἐλπίδες της στή μαθητιῶσα νεολαία, ἡ ὁποία εἶναι τό σήμερα καί τό αὔριοτῆς κοινωνίας μας, ἀναγνωρίζοντας στόν ζῆλο καί στήν ἐργατικότητα τῶν νέων τήν ὑπόσχεση γιά ἕνα φωτεινότερο μέλλον. Γιατί ἡ κατάκτηση τῆς ἐπιστήμης καί τῆς κοσμικῆς σοφίας, ὅταν συνδυάζεται μέ τόν σεβασμό πρός τό πρόσωπο τοῦ συνανθρώπου καί τήν δημιουργία τοῦ Θεοῦ, ὁδηγεῖ στήν ἀληθινή ἐλευθερία. Γιάτό λόγο αὐτό ἡ παιδεία εἶναι τό σπουδαιότερο ἀγαθό. Λέγει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος:«Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνωμολογῆσθαι τὸν νοῦν ἐχόντων, παίδευσιν τῶν παρ΄ ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον»[3] δηλαδή «πιστεύω δέ ὅτι εἶναι ἀπό ὅλους ἀποδεκτό, ἀπό ὅσους ἔχουν σώφρονα νοῦ, ὅτι ἡ παιδεία εἶναι τό πρῶτο ἀπό τά ἀγαθά πού διαθέτουμε».

Ἄς εὐχηθοῦμε ἡ εὐλογία τοῦ Ἁγίου Θεοῦ καί ἡ μεσιτεία τῶν ἐν Ἁγίοις Πατέρων ἡμῶν καί οἰκουμενικῶν διδασκάλων Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου προστατῶν τῆς Ἑλληνικῆς μας παιδείας καί τῶν γραμμάτων νά συνοδεύει τόν ἀγῶνα κάθε μαθητοῦ καί μαθήτριας γιά πρόοδο καί πνευματική καρποφορία.

[1]Ἰωάννου Χρυσοστόμου «Ὑπόμνημα εἰς τόν Ἅγιον Ματθαῖον τόν Εὐαγγελιστήν», Patrologiae Graeca, J. Migne, ἐπιμ. ἔκδ., Τόμ.58, στ. 584.

[2]Μεγάλου Βασιλείου «Πρός τούς νέους. Ὅπως ἄν ἐξ Ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων», Patrologiae Graeca, J. Migne, ἐπιμ. ἔκδ., Τόμ. 31, στ. 569A.

[3]Γρηγορίου Θεολόγου «Εἰς τόν μέγαν Βασίλειον, ἐπίσκοπον Καισαρείας Καππαδοκίας, ἐπιτάφιος» Patrologiae Graeca, J. Migne, ἐπιμ. ἔκδ., Τόμ. 36, στ.508B.