Ο συγγρ. είναι γνωστός και από το παλαιότερο βιβλίο του Σπαθαραίων ιστορικά και παράδοση (Αθήνα 2012) [βλ. κριτική παρουσίασή μου στο Δελτίο Σαμιακών Σπουδών 3 (2015-2016), σ. 235-237], στο οποίο συγκέντρωσε πολύτιμα στοιχεία από την ιστορία και την παράδοση του χωριού του. Τώρα επανέρχεται με ανάλογο δημοσίευμά του, στο οποίο συγκεντρώνει νέο υλικό, που δεν ενσωμάτωσε στο προγενέστερο βιβλίο, δείχνοντας ότι συνεχίζει ακάθεκτος την ερευνητική και καταγραφική προσπάθειά του σχετικά με τους Σπαθαραίους της Σάμου, την γενέτειρα και «μικρή πατρίδα» του.
Μετά τον πρόλογο (σ. 11) διαδοχικά ασχολείται με τα έθιμα και την κοινωνική ζωή (σ. 13), τα επώνυμα των κατοίκων και την προέλευσή τους (σ. 44), τα κύρια ονόματά τους (σ. 59), τους γλωσσικούς ιδιωματισμούς (σ. 64), τις λέξεις με ξενική προέλευση (σ. 146) και λέξεις από την ντοπιολαλιά κατά κατηγορία (σ. 201), τα τοπωνύμια του χωριού και της ευρύτερης περιοχής του (σ. 216), την χρονολόγηση της λατρευτικής εικόνας του εφόρου και προστάτη του χωριού Ταξιάρχη Μιχαήλ (σ. 230), την προσωπικότητα του Παύλου Μιχαλιού (σ. 233) και του π. Ιωάννη Δημητριάδη (σ. 246), με δημοσίευση και ενός σύντομου ιατροσοφικού χειρογράφου του, το κοινοτικό κατάστημα του χωριού (σ. 278), την εμπορική δραστηριότητα του Χ. Κώνστα μέσα από το εμπορικό ημερολόγιό του (σ. 281), τον μουσικό και στιχουργό Γιάννη Μπαφούνη (σ. 284), επιγραφές σε κτίσματα, εικόνες και αφιερώματα από τους Σπαθαραίους και την ευρύτερη περιοχή τους (σ. 286), την μετανάστευση των κατοίκων του χωριού (σ. 309), τα πλοιάρια των κατοίκων των Σπαθαραίων (σ. 321), αλλά και έγγραφα σχετικά με δικαιοπραξίες κατοίκων του χωριού (σ. 324), μαζί με διορθώσεις και συμπληρώσεις σε προηγούμενες δημοσιεύσεις του (σ. 334), ενώ στο τέλος παρατίθεται στοιχειώδης βιβλιογραφία και αναφορά σε πηγές (σ. 336), η οποία όσον αφορά την ιστορία και την παράδοση των Σπαθαραίων επιδέχεται αρκετών συμπληρώσεων.
Όπως ο ίδιος ο συγγρ. σημειώνει (σ. 11), αξιολογώντας ακριβοδίκαια το έργο του, είναι ένας καλών προθέσεων ερασιτέχνης ερευνητής, ο οποίος ενδιαφέρεται να θησαυρίσει κάθε πληροφορία σχετική με το χωριό του. Και επιτυγχάνει τον στόχο του, καθώς μας παραδίδει άφθονο και εξακριβωμένο υλικό, ώστε να επιχειρήσουμε ποικίλες ερευνητικές ιστορικές και λαογραφικές προσεγγίσεις, στηριζόμενοι στην στέρεη βάση που ο ίδιος έχει δημιουργήσει. Όπως και παλαιότερα έχω σημειώσει, με αφορμή την συνολική εξέταση και αποτίμηση των τοπικών μονογραφιών στο πλαίσιο των σαμιακών σπουδών [βλ. Μ. Γ. Βαρβούνης, «Τοπικές μονογραφίες στη σαμιακή βιβλιογραφία», Μεθόριος του Αιγαίου 36 (2010), σ. 46-47. Ο ίδιος, «Τοπικές μονογραφίες της Σάμου», Δελτίο Σαμιακών Σπουδών 6 (2021 – 2022). Η Σάμος και η Επανάσταση του 1821, σ. 236-239], η τάση συγγραφής τοπικών μονογραφιών, την οποία ο συγγρ. του βιβλίου που εδώ παρουσιάζουμε ακολουθεί, κυριάρχησε και στις σαμιακές σπουδές, στις οποίες μετά από συνολικά έργα για όλο το νησί, όπως οι πολύτομες συμβολές των Επ. Σταματιάδη για την ιστορία και Νικ. Δημητρίου για το λαϊκό πολιτισμό, ή το σχετικό με τη Σάμο περιοδικό του Νικ. Ζαφειρίου, οι ερευνητές και οι τοπικοί λόγιοι επιδόθηκαν στη συλλογή, μελέτη και δημοσίευση υλικού από τα επιμέρους χωριά της Σάμου.
Από τους τίτλους των βιβλίων που ανήκουν στην κατηγορία των σαμιακών τοπικών μονογραφιών, μπορεί κανείς να καταλάβει το περιεχόμενό τους, που κινείται, όπως προαναφέρθηκε, μεταξύ τοπικής ιστορίας και τοπικής λαογραφίας. Και βέβαια, ο αναγνώστης και ο μελετητής των τοπικών αυτών μονογραφιών πρέπει πάντοτε να τα προσεγγίζει με κριτική ματιά, δεδομένου ότι συχνά χαρακτηρίζονται από τάσεις αυτοδικαίωσης και προβολής του τόπου και των ανθρώπων του, ενώ κάποτε οι πληροφορίες που παρέχονται δεν είναι ακριβείς, ή προέρχονται από αντιγραφή παλαιότερων σχετικών έργων της σαμιακής βιβλιογραφίας. Παραλλήλως όμως, όπως και στην παλαιότερη εκείνη εργασία μου έχω σημειώσει, πρόδηλη είναι η αξία και η σημασία τέτοιων μελετών και εκδόσεων για τη συστηματική καταγραφή και μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού της Σάμου, στις λεπτομέρειές τους και στην διαχρονική συνέχεια και αιγαιακή συνάφειά τους.
Συνεπώς, οι τοπικές μονογραφίες στηρίζουν ενεργά το έργο των τοπικών σπουδών, το προάγουν και το προωθούν. Γι’ αυτό και η ύπαρξή τους είναι ιδιαιτέρως σημαντική για τη συνέχιση των «σαμιακών σπουδών», και ευχής έργο θα ήταν να βρεθούν και άλλοι φιλίστορες και τοπικοί λόγιοι, που συνεχίζοντας την προσφορά όσων προαναφέραμε θα θελήσουν να αφιερώσουν χρόνο και κόπο για να συντάξουν μια ανάλογη τοπική μονογραφία του χωριού της καταγωγής τους. Όλα αυτά ισχύουν βεβαίως και για την νέα, δεύτερη στη σειρά, τοπική μονογραφία του κ. Γλυφού για τους Σπαθαραίους της Σάμου, την οποία εδώ παρουσιάζουμε.
Πρόκειται για το συστηματικό καταγραφικό έργο ενός πατριδολάτρη ερευνητή, που δεν αφήνει αναξιοποίητο το παραμικρό, και εργάζεται συνεχώς με την αίσθηση ότι συμβάλει στην διάσωση του αρχειακού και πολιτιστικού αποθέματος του χωριού του. Καθώς μάλιστα μοιράζεται τις πληροφορίες που συγκεντρώνει μαζί μας, πλουτίζει σημαντικά την σαμιακή βιβλιογραφία, προσφέροντας άφθονο και πολύτιμο υλικό στους ερευνητές του μέλλοντος, οι οποίοι μπορεί μεν να χρειαστεί να διευκρινίσουν ορισμένα σημεία, τουλάχιστον όμως θα έχουν αφετηρία και βάση για να οργανώσουν και να οικοδομήσουν το έργο τους.
Αξίζουν λοιπόν θερμά συγχαρητήρια στον κ. Γλυφό, με την ευχή το έργο του να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση και άλλων Σαμίων, που θα ασχοληθούν συστηματικά και υπεύθυνα με την διάσωση των αρχειακών τεκμηρίων και των στοιχείων του πολιτιστικού αποθέματος των χωριών τους. Η εργασία αυτή, που συνδυάζει την έρευνα με την φιλοπατρία και την τεκμηρίωση με την εθελοντική προσφορά, είναι πραγματικά πολύτιμη για την επιστήμη, γι’ αυτό και αξίζει να προβληθεί, να επιβραβευθεί αλλά, κυρίως, να υποστηριχθεί με κάθε δυνατό τρόπο από τους ποικίλους φορείς της σαμιακής κοινωνικής πραγματικότητας. Οι Σπαθαραίοι οφείλουν πολλά στον κ. Γλυφό, το ίδιο δε και οι σαμιακές σπουδές, στο σύνολό τους.
*Καθηγητής Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Από την έντυπη έκδοση του «Σαμιακού Βήματος»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου