Μια σημαντική ποιητική συλλογή: Τα Ανθρωποτοπία της Έλενας Χουσνή - Γράφει ο Μανόλης Γερ. Βαρβούνης*

Με το συγγραφικό έργο της κυρίας Έλενας Χουσνή έχουμε ασχοληθεί και στο παρελθόν, καθώς τα πεζογραφήματά της, μυθιστορήματα, διηγήματα και νουβέλες, πλουτίζουν σταθερά και με συνεχώς εξελισσόμενη επίδραση τη νεοελληνική γραμματολογία μας, αλλά και τη σαμιακή τοπική βιβλιογραφία. Πρόσφατα η κυρία Χουσνή μας έδωσε και μία ποιητική συλλογή, περιεκτική και μεστή, υπό τον τίτλο «Ανθρωποβοσκή» (Αθήνα 2025, εκδ. Κύφαντα, σελ. 39), με την οποία και θα ασχοληθούμε στη συνέχεια.

Στην σύντομη, ολιγοσέλιδη αλλά σημαντική αυτή ποιητική συλλογή, η κυρία Χουσνή, που τα τελευταία χρόνια μας πρόσφερε πεζά έργα, και μάλιστα από τον χώρο της αστυνομικής λογοτεχνίας, περιλαμβάνει είκοσι οκτώ, κατά κανόνα σύντομα και βραχυλογικά ποιήματά της, ενώ στο τέλος (σ. 39) παραθέτει και αλφαβητικό ευρετήριο των τίτλων των ποιημάτων της. Είναι δε ενδεικτικό της λυρικής υπόστασης του ποιητικού λόγου της, ότι η συγκεκριμένη συλλογή εντάσσεται στην εκδοτική σειρά «Τερψιχόρη: Ποίηση», του εκδοτικού οίκου ο οποίος μας την παρουσιάζει.

Όπως και σε άλλη σχετική παρουσίασή μου έχω σημειώσει, η κυρία Χουσνή είναι γνωστή στο σαμιακό κοινό, ώστε να μην χρειάζεται να προβούμε σε εκτενή παρουσίαση της προσωπικότητας, του μέχρι σήμερα λογοτεχνικού έργου της και της εν γένει προσφοράς της στα σαμιακά και στα νεοελληνικά μας γράμματα. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι στίχοι της κυρίας Χουσνή δεν περιλαμβάνουν μεταφυσικές αναφορές και λυρικές εξάρσεις ως προσχήματα ποιητικής δημιουργίας, αλλά αντιθέτως ενσωματώνει τις όποιες σχετικές διατυπώσεις σε μια ποίηση βαθύτατα ανθρώπινη, ουσιαστικά ανθρωποκεντρική. 

Έλενα Χουσνή

Σε μια εποχή που ενίοτε προσδιορίζεται ως μετανθρωπική, οι στίχοι της δείχνουν ότι η ποίηση πρέπει να παραμένει βαθύτατα ανθρώπινη, ακόμη και αν βυθίζεται σε εφιαλτικούς κόσμους ανθρώπινης παθολογίας, ακόμη κι αν διερευνά τρομακτικές διανοητικές προσεγγίσεις και φρικώδεις εκδοχές της καθημερινότητάς μας. Σε κάθε περίπτωση, είναι αυτό που η ίδια προσδιορίζει ως «ιερή ανθρωπίλα» που δίνει τον τόνο και κυριαρχεί. Στους στίχους της ποιητικής αυτής συλλογής αποτυπώνεται ένα ανθρώπινο σύμπαν συναισθημάτων έντονων και πράξεων οριακών, παντού όμως διαφαίνεται η αγάπη, σε κυριαρχία ή σε έκπτωση.

Ο Θανάσης Τριαρίδης, στο κείμενό του που παρατίθεται στο οπισθόφυλλο της έκδοσης, ορθότατα νομίζω επισημαίνει τις εκλεκτικές της συγγένειες με τους στίχους του Κώστα Καρυωτάκη και του Νικόλα Άσιμου, ακόμη δε και με την «πικρή μελαγχολία» της Κικής Δημουλά. Ο ίδιος δίνει βραχυλογικά την ουσία της ποίησης της κυρίας Χουσνή με την εξής φράση, όπου σημειώνει ότι συνιστά «φυγόκεντρη μεταπολιτική κατάθεση απέναντι σε μια ηθικά ηττημένη νεωτερικότητα».

Ίσως είναι η δράση της ποιήτριάς μας κοντά σε κέντρα άσκησης εξουσίας, ακόμη και στις πλέον τοπικές εκδοχές της, που την έχει πείσει για την τραγικότητα της κατάστασης την οποία βιώνει και επιχειρεί να αποτυπώσει στους στίχους της. Βιώνει έντονα την τραγικότητα του σύγχρονους ανθρώπου, την ατέλεια των προσεγγίσεων, την σπασμωδικότητα των αντιδράσεων και την ελαφρότητα των προσλήψεών του, και κατανοεί ότι αυτός αδυνατεί και στις πλέον απλές εκδοχές της καθημερινότητάς του να ερμηνεύσει τον κόσμο στον οποίο ζει, και να οργανώσει την κοσμοθεωρία και ην ανθρωποθεωρία του σε ενιαίο σύστημα.

Πρόκειται για μια τραγικότητα που δεν συναντάται σε περασμένες εποχές ούτε στους λόγιους αλλά ούτε και στους ανθρώπους του λαού, οι οποίοι υιοθετούσαν το παραδοσιακό σχήμα πρόσληψης και ερμηνείας του κόσμου και ζούσαν στα όριά του με αυτάρκεια και προσδοκία, με προσμονή και υπομονή. Και είναι η ακατάσχετη ροή των πληροφοριών, η αμετροέπεια των τυχαίων και σπασμωδικών δημόσιων τοποθετήσεων και προσεγγίσεων αλλά και η ουσιαστική διάλυση της ομαδικότητας κα της συνοχής των κοινωνιών μας, που έχει οδηγήσει σε ένα κατ’ ουσία ακρωτηριασμό της ανθρώπινης κοινωνικότητας, ο οποίος με τη σειρά του οδηγεί στην απομόνωση, στην τεχνολογικά εκβαρβαρωμένη καθημερινότητα, και στην κυριαρχία των μηχανικών και υπολογιστικών συστημάτων που ο ίδιος ο άνθρωπος κατασκεύασε και συγκρότησε έναντι της υπόστασης και της θέσης του στον κόσμο.

Τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις που προκαλούν αυτές οι συνθήκες περιγράφει στους στίχους της η κυρία Χουσνή. Γι’ αυτό και τα ποιήματά της αποτελούν σύγχρονες κραυγές απόγνωσης, αγωνίας και αγανάκτησης απέναντι σε ένα κόσμο που καθοδηγείται από σκοτεινά κέντρα ανεξέλεγκτα, κρυπτόμενα πίσω από την επίφαση της δημοκρατικής εξουσίας, με στόχο τη μαζικοποίηση, την εκμετάλλευση, την αποανθρωποποίηση. Άλλωστε, στα τελευταία βιβλία της η συγγρ. όλο και περισσότερο προσεγγίζει τέτοιου είδους δυστοπίες και δυστοπικές καταστάσεις, οι οποίες από γραφόμενα βιβλίων επιστημονικής φαντασίας του παρελθόντος τείνουν πλέον να γίνουν πραγματικότητες του παρόντος και επιβεβλημένες βεβαιότητες του μέλλοντος.

Μόνο αν δούμε τους στίχους της ως αποτυπώσεις και χαρτογραφήσεις αυτής της σύγχρονης κατάστασης, αλλά και ως κραυγές διαμαρτυρίας απέναντι στην συνέχισή της και στους ηγέτες εκείνους, τοπικούς ή με ευρύτερη επιρροή, που προωθούν αυτές τις εξελίξεις, εν ονόματι ενός δήθεν προοδευτικού, αλλά στην πραγματικότητα βαθύτατα οπισθοδρομικού και τυραννικού ολοκληρωτισμού «ετέρας μορφής», μπορούμε νομίζω να εκτιμήσουμε ουσιαστικά την προσφορά και την αξία της συγκεκριμένης ποιητικής συλλογής, ταξινομώντας της αναλόγως στον αστερισμό της σαμιακής, αλλά και της νεοελληνικής, γενικότερα και ευρύτερα, γραμματείας.

*Καθηγητής Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης