Κατά τη δική μου ανάγνωση των 762 σελίδων του, είναι πράγματι μια «μακροσκελής ερωτική επιστολή» που απευθύνεται όμως στον ελληνικό λαό. Ότι πρόκειται για μια «εκ βαθέων» εξομολόγηση για τα πεπραγμένα του στην διάρκεια μιας 10ετίας, (2010-2020) από τη μέρα της ανάδειξής του στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ μέχρι την αποχώρησή του από αυτήν, όχι όμως και από τα μέτωπα του αγώνα για τα ιδανικά που υπηρέτησε με αυταπάρνηση από τα εφηβικά του χρόνια.
Είναι, δηλαδή, μια μαρτυρία για την Ιστορία της χώρας μας -και της Ευρώπης- στη διάρκεια μιας κρίσιμης 10ετίας, που έγραψε ένας από τους πρωταγωνιστές της. Και, όπως έγραψε η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη: «Η αφήγηση που κάνει κάποιος για τη ζωή του ή για ένα γεγονός που πήρε μέρος, είναι το ίδιο σπουδαία με την ίδια την πράξη, με το ίδιο το γεγονός».
Πολύ περισσότερο που στην αφήγηση του συγγραφέα παρεμβάλλονται ιστορικά ντοκουμέντα, όπως αποσπάσματα από τις δημόσιες τοποθετήσεις του στα κρίσιμα σημεία των εξελίξεων στις οποίες αναφέρεται.
Η αφήγησή του μας αποκαλύπτει επίσης την πορεία ανάδειξης ενός νεολαίου αγωνιστή της Αριστεράς, σε εθνικό ηγέτη και τη διαδικασία με την οποία ανέλαβε την ευθύνη που συνεπάγονταν και με την οποία ανταποκρίθηκε σε αυτή την ευθύνη.
Έχει, όμως κι άλλες διαστάσεις το αφήγημά του:
Μας ανοίγει για πρώτη φορά τις κλειστές πόρτες των αιθουσών στις οποίες πραγματοποιούνται «εν κρυπτώ» οι συνεδριάσεις των θεσμικών και μη θεσμικών οργάνων που ασκούν την εξουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κλειστά δωμάτια των συναντήσεων των ηγετών, στα οποία κρίνονται οι τύχες των λαών, καθώς και στα παρασκήνια των κομμάτων όπου κρίνεται η συλλογικότητα της λειτουργίας τους.
Μια ακόμη διάσταση της αφήγησής του είναι η παρακολούθηση και η καταγραφή της άμπωτης και της παλίρροιας της λαϊκής υποστήριξης ή αποδοκιμασίας της εκάστοτε πολιτικής και κυρίως των μετακινήσεων της «κινούμενης άμμου» των μεσαίων στρωμάτων, που αποτελούν το κρίσιμο 10% περίπου του εκλογικού σώματος.
Τέλος, στη λογοτεχνική διάσταση του βιβλίου συμβάλλει η συχνή αναφορά στην Ομηρική Οδύσσεια και την Ελληνική Μυθολογία γενικότερα. Η πιο επιτυχημένη αναγωγή στους αρχαίους μύθους είναι αυτή που παρομοιάζει τη διαπραγμάτευση με την Τρόικα και τους «θεσμούς» με την Λερναία Ύδρα. Μόνο που στη σύγχρονη εκδοχή της ο Ηρακλής δεν είχε τη βοήθεια του Ιόλαου για να καυτηριάζει τις πληγές, ώστε να μην φυτρώνουν δύο κεφάλια στη θέση κάθε κεφαλιού που έκοβε.
Μια ακόμη παρατήρηση που αφορά το σύνολο του βιβλίου είναι ο απλός και ανεπιτήδευτος λόγος του, που αποπνέει αμεσότητα, ειλικρίνεια και αυθορμητισμό.
Ως προς τη γραφή του, διαβάζουμε στη σελίδα 495 ότι μετά την επίσημη επίσκεψη του στη Λέσβο, στο στρατόπεδο προσφύγων της Μόρια, τον Απρίλιο του 2019, ο Πάπας Φραγκίσκος δήλωσε: «Μίλησα κάποτε σε έναν πολιτικό, έναν άνθρωπο τον οποίο σέβομαι και θα πω το όνομά του: Αλέξης Τσίπρας. Μιλώντας για τους μετανάστες και τις συμφωνίες να μην τους επιτραπεί η είσοδος, μου εξήγησε τις δυσκολίες, όμως στο τέλος μου μίλησε από καρδιάς και μου είπε αυτή τη φράση: «Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι πιο σημαντικά από τις συμφωνίες». Η φράση αυτή αξίζει το Βραβείο Νόμπελ».
Όταν διάβασα αυτή τη φράση μου ήρθε στο νου το ότι το 1953 το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας απονεμήθηκε στον Ουίνστον Τσόρτσιλ για το βιβλίο του «Απομημονεύματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου». Δεν ισχυρίζομαι ότι θα πρέπει να του απονεμηθεί κάποιο βραβείο. Αλλά δεν του αξίζουν οι λοιδορίες και η παρασιώπηση – αγνόησή του, που ακολούθησαν την τεράστια εμπορική επιτυχία του.
Το μόνο που θέλω να επισημάνω από αυτή τη δήλωση του Πάπα Φραγκίσκου είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας «του μίλησε από καρδιάς». Γιατί αυτό ακριβώς χαρακτηρίζει ολόκληρο το βιβλίο.
Δεν είναι βέβαια δυνατό στα όρια μίας βιβλιοπαρουσίασης να αναφερθώ στα όσα γράφει σε όλη την τεράστια έκτασή του. Γι’ αυτό θα περιοριστώ σε μερικές επισημάνσεις και παρατηρήσεις για ενδεικτικές αναφορές του.
Στο πρώτο κεφάλαιο με τίτλο «Τα πρώτα βήματα», (σελ. 25-61), που αναφέρεται στα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, παρακολουθούμε τις εξελίξεις της τελευταίας 20ετίας του 20ού αιώνα όπως τις βιώνει ένας έφηβος. Παρακολουθούμε επίσης έναν από τους ατίθασους, ενεργούς κοινωνικά νέους της εποχής, να ανεβαίνει στην κορυφή του κύματος της κοινωνικής διαμαρτυρίας.
Ο τίτλος του δευτέρου κεφαλαίου «Έφοδος στον ουρανό», (σελ. 62-112) που παραπέμπει στον χαρακτηρισμό της Παρισινής Κομμούνας του 1871 από τον Καρλ Μαρξ, θα μπορούσε να είναι τίτλος ολόκληρου του βιβλίου, γιατί, δυστυχώς, είχε παρόμοια κατάληξη: την τραγωδία της εκλογής του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Σ’ αυτό το κεφάλαιο, στη σελίδα 97, βρήκα την επιγραμματική διατύπωση της θέσης στην οποία βρέθηκε ο Αλέξης Τσίπρας, σε μια ευχή που του έδωσε ο ηγέτης της Αργεντινής Λούλα σε μια συνάντησή τους. «Σου εύχομαι καλή τύχη», του είπε, «αλλά δεν θα ήθελα να είμαι στη θέση σου».
Στη σελίδα 140, αναφερόμενος στις πρώτες συναντήσεις του με τους Ευρωπαίους ηγέτες λίγες μέρες μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, γράφει: «Έδωσα ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη σεβασμού της Δημοκρατίας και της ετυμηγορίας του ελληνικού λαού». Θέμα στο οποίο επανέρχεται σε όλη τη διάρκεια της εξάμηνης διαπραγμάτευσης.
Και οι απαντήσεις που πήρε ήταν:
Βόλφγκαντ Σόιμπλε: «Λυπάμαι τον ελληνικό λαό για την κυβέρνηση του επέλεξε».
Πίτερ Γκάμπριελ (Επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος στην Ευρωβουλή):
«Δεν θα αφήσουμε τον ελληνικό λαό έρμαιο της κυβέρνησής του».
Άγγελα Μέρκελ (Στη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. της 7ης Ιουλίου 2015 –την επόμενη του δημοψηφίσματος στην Ελλάδα, απευθυνόμενη στον Αλέξη Τσίπρα): «Καταστρέφετε τον ελληνικό λαό με αυτά που κάνετε κι αυτό εγώ δεν θα το επιτρέψω!».
Το περίεργο είναι ότι αυτές οι ακραίες δηλώσεις δεν υπάρχουν στην «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα. Τις αντιγράφω από άρθρο μου στο 58ο τεύχος του περιοδικού «Μεθόριος του Αιγαίου» του Απριλίου 2016.
Για την ευθύνη του ηγέτη διαβάζω στην σελίδα 148: «Ένιωθα ότι το βάρος της ευθύνης δεν ήταν μόνο πολιτικό, αλλά σχεδόν υπαρξιακό. Έπρεπε να βρω την τέλεια ισορροπία ανάμεσα στη σωφροσύνη και την τόλμη».
Σ’ αυτό επανέρχεται συχνά πριν από κάθε υποχώρηση, από κάθε συμβιβασμό. Για παράδειγμα, διακόσιες περίπου σελίδες μετά, στη σελίδα 340, που αναφέρεται στη Καλοκαίρι του 2015, μετά το Δημοψήφισμα και πριν απ’ της πρόωρες εκλογές, διαβάζουμε: «Πίστευα ότι η εμπιστοσύνη στη δική μου ηγεσία παράμενε σταθερή. Όχι επειδή τα είχα κάνει όλα σωστά, αλλά επειδή πολλοί έβλεπαν σε αυτήν τη μόνη σταθερή γέφυρα ανάμεσα στον ρεαλισμό των συσχετισμών και στο όραμα μίας δικαιότερης κοινωνίας».
Αναμεσά τους δεν ήταν, βέβαια, ούτε οι ευρωπαίοι «εταίροι», ούτε το εσωτερικό αντι-συριζα μέτωπο. Γράφει σχετικά μ’ αυτό στη σελίδα 365: «Η εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της Ν.Δ. σηματοδότησε την έναρξη μίας αδίστακτης πολιτικής γραμμής που κέρδισε επάξια των τίτλο «Να πέσει ο Τσίπρας με κάθε μέσο». Και σε αυτή τη στρατηγική η συνεργασία των «έξω» και των «μέσα» υπήρξε διαρκής, συντονισμένη και μεθοδική. Έβαζαν εμπόδια και έστηναν συνεχώς παγίδες στην κυβέρνηση, αδιαφορώντας αν αυτά ήταν εμπόδια και παγίδες για τη χώρα». Αντιμετώπιζε, δηλαδή, μία συνεχή εθνική προδοσία.
Για το συλλογικό πλαίσιο της προσπάθειάς του γράφει τον Μάρτιο του 2015: «Σε κείνο το χρονικό σημείο αντιλήφθηκα τη μεγαλύτερη δυσκολία: δε διαπραγματευόμασταν μόνο με τους δανειστές. Διαπραγματευόμασταν με τον ίδιο μας τον εαυτό. Με τις αντιφάσεις μας, με τις διαφορετικές στρατηγικές, με το χάσμα ανάμεσα στη θεωρία και την πραγματικότητα, με τις διαφορετικές μας ιδιοσυγκρασίες» .Ήταν τα πρώτα σύννεφα της καταιγίδας που δεν θα αργούσε να ξεσπάσει..
Για το πού αποδίδει τη δύναμη της αντίστασης του ίδιου και των συνεργατών του στους εκβιασμούς των «εταίρων» γράφει στη σελίδα 223: «Δεν είχαν υπολογίσει, ίσως, πως ήμασταν κι εμείς σκληρά παιδιά, φτιαγμένα από τα υλικά αυτής της ταλαιπωρημένης αλλά περήφανης χώρας».
Για τις αίθουσες διαπραγματεύσεων με τις κλειστές πόρτες που έγραψα πιο πάνω, γράφει στη σελίδα 243: «Το δημοψήφισμα θα μας δώσει την ευκαιρία να βγάλουμε τη διαπραγμάτευση από τα κλειστά δωμάτια […] Αν δεν ανοίξουμε τις κλειστές πόρτες στο λαό, αν δεν φέρουμε στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων τη δυναμική του, το αποτέλεσμα θα είναι προδιαγεγραμμένο».
Ένα από τα πολλά επιγραμματικά αποφθέγματα για τον τρόπο άσκησης της πολιτικής που συναντάμε στις σελίδες του είναι αυτό της σελίδας 403, που αναφέρεται στην διαδικασία αδειοδότησης των τηλεοπτικών σταθμών. «Η οργή» γράφει, «ακόμη κι αν σε πνίγει το δίκιο, δεν είναι καλός σύμβουλος στη ζωή και πολύ περισσότερο στην πολιτική».
Η πιο θλιβερή σελίδα του βιβλίου είναι, για μένα, η 413, που αναφέρεται στη διαδικασία με την οποία, τον Δεκέμβριο του 2018, ανακοίνωσε την απόφασή του να δοθεί η 13η σύνταξη. Μπορεί ο ίδιος να παρουσιάζει την παράκαμψη του οικονομικού επιτελείου του (Ευκλείδη Τσακαλώτο και Γιώργο Χουλιαράκη) ως «σκανταλιά», η ουσία όμως είναι ότι μας αποκαλύπτει πως ακόμη και εκτός μνημονίου, είχε να αντιμετωπίσει και ένα εσωκομματικό μέτωπο. Που σημαίνει ότι όχι μόνο δεν υπήρχε συλλογική ηγεσία στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά λειτουργούσαν οργανωμένα στο εσωτερικό του αντίρροπες δυνάμεις,
Με αυτά τα δεδομένα θα ταίριαζε, νομίζω, στον Αλέξη Τσίπρα αυτό που έγραψε ο Φρίντριχ Ένγκελς το 1850 στο βιβλίο του «Ο πόλεμος των χωρικών στη Γερμανία 1524-26»:
«Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί στον ηγέτη ενός ακραίου κόμματος είναι να αναγκαστεί να αναλάβει τη διακυβέρνηση σε μια εποχή όπου το κίνημα δεν είναι ακόμη ώριμο για την κυριαρχία της τάξης που εκπροσωπεί και για την εφαρμογή των μέτρων που απαιτεί η κυριαρχία αυτής της τάξης».
 |
| Γιώργος Βοϊκλής |
Δυστυχώς, στη σύγχρονη εκδοχή της Ομηρικής Οδύσσειας απουσιάζει η Ραψωδία Χ. όπου ο μυθικός Οδυσσέας εξολοθρεύει τους Μνηστήρες. Ίσως να βρει κάποιες αναλογίες και με αυτή τη Ραψωδία μετά την ενδεχόμενη επάνοδό του στη διακυβέρνηση της χώρας.
Θα κλείσω αυτή τη σύντομη περιδιάβαση στις σελίδες της «Ιθάκης» του Αλέξη Τσίπρα με την καλύτερη -πάντα κατά τη γνώμη μου- προσέγγιση της νέας γενιάς. Με αφορμή την επίσκεψή του στη Μόσχα τον Απρίλιο του 2015, γράφει στη σελίδα 202: «Καθώς τους παρατηρώ να ψάχνουν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, τις απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα, για τη δικαιοσύνη, για το τι αξίζει να αγωνιστεί κανείς, κάτι μέσα μου συγκινείται. Τους βλέπω να παλεύουν να κατανοήσουν τον σημερινό πολύπλοκο κόσμο, όχι με βεβαιότητες αλλά με ευαισθησία, με ένστικτο. […]. Ίσως, τελικά, να μην είναι ανάγκη να τους εξηγήσουμε τα πάντα. Η ζωή θα τους τα φανερώσει με τον δικό της τρόπο, στον δικό τους χρόνο». Παρ’ όλα αυτά κρίνει ότι μπορεί να συμβάλλει σ’ αυτό με το βιβλίο του. Ένα βιβλίο που, πιστεύω ότι, ανεξάρτητα από την επίκαιρη πολιτική του διάσταση, θα αποτελέσει σημείο αναφοράς στην Νεοελληνική Γραμματεία.
*Ο Γιώργος Βοϊκλής είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας
Από την έντυπη έκδοση του «Σαμιακού Βήματος»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου