Τόπος καταγωγής Μανησά - Γράφει ο Χριστόφορος Βεϊνόγλου του Αθανασίου

Με αφορμή την τραγική επέτειο Καταστροφής της Σμύρνης που διήρκεσε από τις 31 Αυγούστου έως τις 4 Σεπτεμβρίου (με το παλαιό ημερολόγιο) του 1922, δηλαδή στις 13 με 14 Σεπτεμβρίου σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο που ισχύει σήμερα. Η 14η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από το 1998, ως η «Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος».

Ο πατέρας μου γεννήθηκε στην Μαγνησία Σμύρνης το οκτώ: το χίλια-εννιακόσια-οκτώ. Στο πιστοποιητικό βαπτίσεώς του οι γονείς του, γεννημένοι την προτελευταία δεκαετία του δεκάτου-εννάτου αιώνος, αναφέρονται ως Οθωμανοί υπήκοοι. Ο μεγάλος του αδελφός, θείος μου, είχε γεννηθεί εκεί το τρία. Όταν έγινε η Καταστροφή ο πατέρας μου ήταν στην αρχή της εφηβείας, δεκατεσσάρων ετών, δευτέρα γυμνασίου σαν να λέμε. Ο θείος μου ήταν δεκαεννέα ετών, νεαρός άνδρας.

Η Μαγνησία ήταν μία κωμόπολη στην ενδοχώρα της Σμύρνης, περίπου τριάντα χιλιόμετρα απ’ αυτήν. Οι δικοί μας την έλεγαν Μανησά και οι Τούρκοι Μανίσα ή Μάνισα. Η Μανησά ήταν σιδηροδρομικός κόμβος: από εκεί η γραμμή που ερχόταν από την Σμύρνη διακλαδιζόταν προς Εσκί-σεχίρ και Αφιόν-καραχισάρ.

Η οικογένεια του πατέρα μου έμενε στον πάνω μαχαλά, χωρίς να ξέρω ακριβώς πού, αν και δεν έχει σημασία πιά.

Ο παππούς ήταν εμποροράπτης. Ο πατέρας μου έλεγε πως όταν ήρθε ο ελληνικός στρατός, θυμάται τους αξιωματικούς να δένουν το άλογό τους έξω από το μαγαζί του, για να πάρουν μέτρα για στολή ή για να κάνουν πρόβα. Αυτά βέβαια τον πρώτο καιρό, πριν το είκοσι-δύο.

Πλήθος Ελλήνων στην προκυμαία της Σμύρνης αναζητούν 

τρόπο επιβίβασης σε κάποιο πλοίο (Alamy/Visual Hellas.gr)

 

Επίσης θυμάμαι να μιλάει για τα λουτρά στα οποία τον έπαιρνε μαζί της η μητέρα του όταν ήταν μικρός, και για τους μπεχλιβάνηδες που πάλευαν αλειμμένοι με λάδι, προκαλώντας τα γέλια των θεατών καθώς γλιστρούσαν.

Στο σχολείο διδάσκονταν Ελληνικά και Τουρκικά. Τα Τουρκικά ήταν με το αραβικό αλφάβητο. Το σχολείο ήταν πρωί και απόγευμα. Κάποια στιγμή μέσα στο σχολικό έτος, μάλλον μετά το Πάσχα, γινόταν μόνο πρωί, προς μεγάλη χαρά των παιδιών.

Στις αφηγήσεις του πατέρα μου σχετικά με το φευγιό τους από την Μανησά τις μέρες της Καταστροφής, θα έπρεπε κανονικά να κρατώ ένα μαγνητόφωνο και να καταγράφω. Δυστυχώς δεν τα έχω καταγράψει ούτε σε χαρτί. Θυμάμαι να μας λέει πως όταν κατέβηκαν στην Σμύρνη, κάποια βράδια κοιμήθηκαν σε αυλή σχολείου. Θυμάμαι επίσης ότι στην διαδρομή έχασαν τα ίχνη ενός θείου τους. Τίποτε άλλο.

Ο πατέρας μου δεν ξαναπάτησε το πόδι του στην Τουρκία. Εγώ έχω επισκεφθεί την Πόλη, την Έφεσο και το Αϊβαλί. Στην Μανησά ή την Σμύρνη δεν βλέπω για ποιόν λόγο θα μπορούσα να πάω. Να δω τι;

Ο πατέρας μου δεν έκανε ποτέ κανένα σχόλιο για τις ευθύνες μας στην υπόθεση της Καταστροφής. Δεν εκδήλωνε μίσος όταν μιλούσε για τους Τούρκους. Μπορώ να πω ότι υπήρχε ένας ελαφρά απαξιωτικός τόνος, αλλά τίποτε παραπάνω.

Εγώ πάλι δεν μπορώ να βγάλω ετυμηγορία, πέρα από το ότι η διχόνοια σίγουρα φταίει και αυτή: πριν την Καταστροφή είχε προηγηθεί ο Διχασμός.

Μπορώ ανεπιφύλακτα όμως να προτείνω ένα σχετικό βιβλίο. Πρόκειται για το ‘Ionian Vision’(Όραμα Ιωνίας), του Michael Llewellin Smith. Δεν πιστεύω πως έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Αν είναι όντως έτσι, θα άξιζε ίσως κάποιο ίδρυμα να αναλάμβανε την μετάφραση και έκδοσή του. Πρόκειται για μια καθαρή ματιά χωρίς προκαταλήψεις ή μεροληψία. Ο Michael Llewellin Smith (έχει πλέον τον τίτλο του Sir) έχει διατελέσει πρέσβυς του Ηνωμένου Βασιλείου στην Αθήνα και είναι επισκέπτης καθηγητής στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στο πανεπιστήμιο King’s College στο Λονδίνο.

Κλείνοντας, ας αναφερθεί ότι ο πατέρας μου, όπως και όλα τα αδέλφια του, πάντα χρησιμοποιούσε την λέξη Ρωμιός αντί για Έλληνας. Την ελληνικότητά τους την ένοιωθαν ως Ρωμιοί. Σε λίγα χρόνια φοβάμαι ότι κανένας δεν θα καταλαβαίνει τι σημαίνει η λέξη. Ίσως οι Ρωμιοί της Πόλης μόνο, όσοι θα έχουν απομείνει.

Το κείμενο αυτό είχε γραφτεί για την μαύρη επέτειο των εκατό χρόνων από την Καταστροφή.

Από την έντυπη έκδοση του «Σαμιακού Βήματος»